Cây Bàng bài 4
Lê Đức Bảo
Giải mã cây Bàng
Đối với ông cha ta , cây Bàng có ý nghĩa gì? hoặc là biểu tượng gì?
Chỉ có hai trường hợp xảy ra, một là cây Bàng không có ý nghĩa và biểu tượng gì cả. Hai là cây Bàng có ý nghĩa và biểu tượng.
Ta xét trường hợp thứ nhất. Cây Bàng không có ý nghĩa cũng như là biểu tượng. Đúng như vậy vì không có một tài liệu nào nói lên ý nghĩa và biểu tượng của cây Bàng.
Cây Bàng đã được so sánh với cây Trúc như trong bài 'Chữ Trúc '
(nguồn
vinhnguyen.coolfreepage.com/Literature/Truc.htm
)
'Cây trúc từ lâu đã có một vị trí quan trọng trong cuộc sống hàng ngày của người Trung Hoa, và người ta cũng sớm phát hiện ra nhiều tính chất đáng quý của loài cây rất quen thuộc này. Bộ ba tùng-trúc-mai được gọi là “Tuế hàn tam hữu” hay “Đông thiên tam hữu”, ba người bạn trong tiết trời giá lạnh của ngày đông. Ba loài cây này vẫn xanh tươi trong suốt ngày đông tháng giá, bộ ba này thường được ví cho khí độ của người quân tử, trong khó khăn vẫn vui tươi.
Một đặc điểm nữa của cây trúc là tính thẳng thắn mà mềm dẻo. Bình sinh cây trúc bao giờ cũng phát triển theo hướng thẳng. Nếu dùng dao chẻ một lóng trúc, ta thấy đường chẻ bao giờ cũng là một đường thẳng. Thói thường cái gì thẳng thì dễ gãy, trúc không thế, cây trúc là một trong những loài cây chịu đựng thời tiết gió bão tốt nhất, trong gió mưa, cây trúc luôn chống chọi bằng sự mềm dẻo, ôn nhu của mình, ấy thế mà không như cây dương, cây bàng sống ở bãi biển nhiều gió thì thân cây cong quẹo, lóng trúc luôn luôn giữ được hướng thẳng cho dù trải qua bao cơn bão tố chăng nữa.'
Không có ý nghĩa cũng không là biểu tượng thì cây Bàng có gì? Cây Bàng có ma như bài viết của Phương Hạ 'Giếng làng- Mắt của đất'
(
www.haiduongonline.net/forum/link.asp?TOPIC_ID=1117
)
'Tuổi thơ tôi đi học ngày nào cũng nhìn thấy chiếc giếng làng vì nó nằm sát cạnh con đường quốc lộ đi qua làng tôi. Bọn con trai nghịch ngợm thường không nghe lời cha mẹ vẫn trèo lên cây bàng cổ thụ bên ngôi miếu cạnh giếng để chơi và hái quả, đám con gái thì ngồi chơi chuyền trông cặp sách cho tụi con trai rồi ghè quả bàng ăn. Nhưng tôi thì sợ lắm, chưa bao giờ tôi dám đụng đến những quả bàng nom rất ngon miệng ấy, không phải tôi sợ vì cây bàng có ma như người ta kể...'...
Trường hợp thứ hai. Cây bàng có ý nghĩa và cũng là biểu tượng. Chỉ có một tài liệu gián tiếp nói lên ý nghĩa và biểu tựợng của cây Bàng đối với người xưa.
Theo Phạm Kim Bằng [1], tại Huế có thành ngữ
Văn thánh trồng thông
Võ thánh trồng bàng
Xã tắc hai hàng mù u.
Lui về quá khứ, các cụ già kể chuyện rằng, thời vua Tự Ðức mỗi viên quan trong triều đều có nhiệm vụ trồng thông trên các đồi ở khu vực lăng tẩm, đền đài. Cây thông được chọn vì nó tượng trưng cho tính "thông minh" (giới quan lại), cho sự trường cửu (lá thông không rụng), và cây thông rất thích hợp cho đồi đá ong quanh vùng Huế. Vì thế, ngày xưa các đồi thông đem lại cho cố đô một cảnh sắc đặc biệt. Và chú thích ' ... quan văn trồng thông , quan võ trông bàng, ý nói không biết viết lách, chỉ biết bàn ( tiếng Huế không phân biệt bàng và bàn ).
Ở đây ta có sự so sánh quan văn và quan võ. Quan văn trồng thông còn quan võ trồng bàng. Thông tượng trưng cho thông minh , Bàng tượng trưng cho cái gì? Quan Văn với Thông, Quan Võ và Bàng đi đôi với nhau. Ta còn có có thành ngữ 'Binh Hùng Tướng Mạnh' [2]. Đặc diểm của tướng thời xưa là mạnh và kinh nghiệm trận mạc. Rộng ra là có khả năng bảo vệ dân và giữ gìn đất nước. Vậy ta có thể yên tâm nói cây Bàng có ý nghĩa bảo vệ dân , giữ gìn đất nước và là biểu tượng sức mạnh của người Việt.
Chú thích:
[1] 'Tình trạng lũ lụt và phá rừng ... ' Phạm Kim Bằng
www.lmvntd.org/vndc0100/mucluc.htm
[2] 'Bất Khuất' Kịch thơ bi hùng . Soạn giả Song Thuận. Trong kịch có nhân vật lịch sử Trần Bình Trọng :Tướng nước Nam, khỏe mạnh, quắc thước, tràn đấy hùng khí và bất khuất.
www.hungsuviet.org/lichsu/bat_khuat.htm
Cập nhật: Ngày 12 tháng 1 năm 2005
