Cây Bàng bài 3

Lê Đức Bảo

Trong nhiều ngàn vật được chọn, cây Bàng đã được tổ tiên ta chọn lựa để trồng. Cây Bàng đã được trồng ở một nơi dễ thấy, một nơi mà ngày nay gọi là nơi công cộng như là bên đường của làng, khu phố, sân trường, bên cạnh miếu, đền... Ngược lại cây Bàng có lẽ ít được trồng ở sân nhà hoặc khu vườn. Và cây Bàng có mặt khắp mọi nơi ở Việt Nam.

Cây Bàng và dân địa phương nói riêng và người Việt nói chung đã thấy những mối dây tác động qua lại giữa cây Bàng và người. Dĩ nhiên người được lợi nhiều nhất.

Xuyên qua những bài viết kỷ niệm, truyện, thơ...,ta có thể thấy những liện hệ giữa cây Bàng và người:
-Nơi có bóng mát
-Nơi tụ họp vui chơi cùng có quả cho trẻ
-Nơi có lá thay đổi 4 mùa làm trang điểm cho địa phương đó
-Nơi hẹn hò cho các cặp trai gái đang yêu
-Nơi tụ họp buôn bán
-Nơi gây cảm hứng cho nhà thơ, nhà văn...

Ta có thể nói cây Bàng đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt bình thường hàng ngày của dân địa phương. Những sinh hoạt này có tính chất riêng tư không phải là những sinh hoạt của ngày lễ hội. Cây Bàng đã hòa nhịp một cách nhẹ nhàng với đời sống của người dân nơi đó.

Ta cũng thấy đất đai, thời tiết, cây Bàng và người Việt cũng quyện lại chặt chẽ với nhau. Người xưa phần nhiều trồng cây Bàng từ 1 tới chục cây Bàng. Nhưng ta cũng thấy vài trường hợp Bàng được trồng trên một diện tích lớn phục vụ với một ý niêm mới: giữ đất, giữ nước, hạn chế lũ lụt.

Đây có lẽ là một cái nhìn tổng thể của người xưa về đặc điểm của 3 yếu tố thiên nhiên, cây Bàng và con người. Cả 3 yếu tố đó đều có một đặc điểm chung là thuần Việt. Đất trời Việt, cây Việt [1] và con người Việt. Ta có thể tạm gọi cái tổng thể đó là chỉnh thể thuần Việt [2].

Nếu ba thứ đứng riêng rẽ thì không nói được gì nhiều, nhưng khi ba thứ đó họp lại sẽ tao thành một chính danh thuần Việt. Điều này nó có nhiều hệ luận, một trong cái đó là ta luôn luôn biết ta là người Việt dù ta sống dưới một ngàn năm đô hộ của người Trung Hoa..

Làm thế nào mà người xưa có cái nhìn tổng thể và kiên nhẫn trồng cây Bàng nơi mình sinh sống? Cũng dựa vào những bài văn, thơ, kỷ niệm ta có thể rút ra được cái cốt lõi để người xưa có thể có cái nhìn tổng thể như thế. Đó là lòng nhân ái nên người xưa mới không bỏ sót một ai, biết được nhu cầu của tất cả mọi người và tìm cách phục vụ bà con làng xóm.

Chú Thích:
[1] Xem Cây Bàng bài 1. Theo G.S. Đàm Trung Phán , trong các chữ nho thuộc bộ "mộc" không thấy chữ "Bàng" nào là cây cả.
[2] Tổng thể = Holism, Wholeness
Cái nhìn tổng thể = Holistic approach
Chỉnh thể thuần Việt = Pure Vietnamese Holism?

Cập nhật: Ngày 4 tháng 1 năm 2005